نتيجه وصف مؤمنين در تورات همان است كه فرمود : * ( « أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ » ) * تا جمله * ( « مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ » ) * . و وصفشان در انجيل اين است كه : ايشان مانند زرعى هستند كه در اطرافش جوانه زده باشد . . . * ( « كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَه فَآزَرَه فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوى عَلى سُوقِه يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ » ) * - « شطا گياه » به معناى آن جوانه هايى است كه از خود گياه به وجود مىآيد و در اطراف آن مىرويد ، و كلمه « ايزار » كه مصدر « ازره » است ، به معناى اعانت و يارى است . و كلمه « استغلاظ » به معناى رو به غلظت نهادن است . و كلمه « سوق » جمع « ساق » است . و كلمه « زراع » جمع « زارع » است . و معناى آيه اين است كه : مثل مؤمنين مثل زراعت و گياهى است كه از كثرت بركت جوانه هايى هم در پيرامون خود رويانده باشد ، و آن را كمك كند تا آن نيز قوى و غليظ شده ، مستقلا روى پاى خود بايستد ، بطورى كه برزگران از خوبى رشد آن به شگفت درآمده باشند . و اين آيه به اين نكته اشاره مىكند كه خداى تعالى در مؤمنين بركت قرار داده ، و روز بروز به عده و نيروى آنان اضافه مىشود . و به همين جهت دنبال اين كلام فرمود : * ( « لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ » ) * تا خداوند به وسيله آنان كفار را به خشم آورد . * ( « وَعَدَ اللَّه الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْراً عَظِيماً » ) * - ضمير « منهم » به « الذين معه » برمىگردد . و كلمه « من » به طورى كه از ظاهر چنين كلامى برمىآيد تبعيض را مىرساند ، و از اين كلام استفاده مىشود كه مغفرت و اجر عظيم در حدوث و بقائش هم مشروط به ايمان است و هم مشروط است به عمل صالح . پس اگر از كسانى كه با رسول خدا ( ص ) بودند افرادى بوده باشند كه در باطن ايمان نداشته‌اند ، و مانند منافقين ايمانشان زبانى بوده ، و توانسته‌اند نفاق خود را از ديگران پنهان بدارند ، ( چون بعضى از منافقين معروف به نفاق بودند ، و بعضى از آنها معروف به ايمان ) ، چنين كسانى مغفرت و اجر عظيم ندارند ، هم چنان كه آيه شريفه « وَمِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مَرَدُوا عَلَى النِّفاقِ لا تَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ » « 1 » از وجود چنين منافقينى خبر مىدهد . و نيز اگر كسانى كه با رسول خدا ( ص ) بودند در آغاز ايمان آوردند ، ولى بعدا به شرك و كفر گرائيدند ، آنان نيز مغفرت و اجر عظيم ندارند ، هم چنان كه

--> ( 1 ) بعضى از اهل مدينه به سوى نفاق گرائيدند ، تو ايشان را نمىشناسى ، ما مىشناسيم . سوره توبه ، آيه 101 .